De waarheid is? Wie liegt er nu niet...
Wie eerlijk is, komt er rond voor uit: liegen doet iedereen. In het groot, in het klein, bewust en of onbewust. Waarom? Wat is de waarheid over liegen?
VELDHOVEN - Pak de Van Dale er maar bij. Zoek maar op! Liegen is 'met opzet onwaarheden spreken'. En de uitdrukking 'Hij liegt dat het barst' betekent dat iemand heel erg liegt.
Moedwillig
Liegen is het tegenovergestelde van de waarheid spreken. Zoals het verzwijgen van informatie, waarbij bepaalde feiten of kennis worden achterhouden. Of feiten op een bepaalde veelal eenzijdige manier weergeven om de werkelijkheid te verdraaien. En liegen is het moedwillig iemand misleiden of voor de gek houden, bedriegen dus. Liegen komt in alle voornoemde gevallen neer op het opzettelijk geven van verkeerde informatie, het bewust verstrekken van onjuiste informatie.
Levi Weemoedt, pseudoniem van de Nederlandse schrijver en dichter Isaäk Jacobus van Wijk, weet dit uiterst scherp de formuleren met: ‘Een leugen is een waarheid, die rekening houdt met zijn omgeving.’
Hoe dan ook, liegen is moreel verwerpelijk, omdat het het vertrouwen en de openheid in sociale relaties schaadt. Het kan ook juridische consequenties hebben, bijvoorbeeld als iemand frauduleus handelt.
Waarom?
Is liegen aanvaardbaar? Dat hangt vaak af van de context en de motieven erachter. Overigens het zijn vooral personen met weinig empatisch vermogen, zo blijkt uit onderzoek, die liegen. Dat zou komen omdat ze zich minder tot zelfs niet met andere mensen verbonden voelen...
Ok, waarom liegen mensen? De oorzaken kunnen zowel emotioneel, sociaal als praktisch van aard zijn. Liegen is een manier om een bepaald doel te bereiken, ook al is het moreel niet correct. Zo liegen mensen soms om zichzelf, anderen of een situatie te beschermen. Vaak om schade, pijn of conflicten te voorkomen. En soms liegen ze met het doel om iemand anders te beïnvloeden of om hun eigen belangen te behartigen. Bijvoorbeeld om indruk te maken, eigen voordeel te behalen of iemand te manipuleren. Dan is er ook nog het liegen uit angst voor de consequenties van de waarheid, bijvoorbeeld om gezichtsverlies te voorkomen of straf te ontlopen. En eerlijk is eerlijk, ook in deze, soms is het voor mensen makkelijker om te liegen dan de waarheid te vertellen, omdat de waarheid te ingewikkeld of onprettig is.
Wat ook niet vergeten mag worden, is dat voor sommige mensen liegen een automatisme geworden. Ze liegen zonder dat ze er echt bij of over nadenken, pathologisch dus.
Kijk uit voor personen met weinig empatisch vermogen
Goedpraten?
Volgens de heersende opvattingen - opvoedkundig en maatschappelijk - is in de meeste gevallen liegen niet echt goed te praten. De reden is begrijpelijk, want liegen gaat in tegen de principes van eerlijkheid en openheid.
En tóch zijn er situaties waarin een leugen als het minste kwaad wordt gezien. Bijvoorbeeld als het gaat om iemand te beschermen tegen pijn of schade, bijvoorbeeld door een ziek familielid niet de volledige waarheid te vertellen. En dan is er nog zoiets als het zogenaamde 'witte leugentje', liegen om beleefd te blijven bijvoorbeeld door te zeggen dat iets lekker is terwijl dat niet helemaal waar is. Of zeggen dat een vergadering of andere afspraak op een bepaalde niet mogelijk is omdat er iets anders is, terwijl dat niet waar is. En vaak wordt liegen geaccepteerd als het grote of ernstige gevolgen moet voorkomen, bijvoorbeeld door een onschuldig persoon te beschermen. Of zaken van nationaal belang.
En toch... Wie eerlijk is weet dat liegen eigenlijk geen ideale oplossing is. Op een respectvolle en empathische manier eerlijk communiceren is altijd beter. Liegen ondermijnt het wederzijds vertrouwen in een relatie. En daarom - 1+ 1=2 - bestaat de opvatting dat liegen altijd te vermijden is omdat openheid, eerlijkheid en integriteit over het algemeen worden gezien als betere morele principes.
Grootste?
Wat is nu de grootste of meest schadelijke leugen die iemand kan vertellen? Ook het antwoord op deze vraag hangt af van de context en de motieven erachter. In het algemeen worden leugens als groter en schadelijker aangemerkt, naarmate ze meer gevolgen hebben voor anderen doordat ze de basis van vertrouwen aantasten of ingrijpend ingrijpen op kernwaarden.
Het opzettelijk verbergen of verdraaien van iemands ware identiteit, achtergrond of afkomst wordt als zeer kwalijk gezien, omdat het een fundamentele vorm van bedrog is. Trouwens, liegen over cruciale bestaansvragen zoals de betekenis van het leven, het nabestaan of levensbeschouwelijke overtuigingen wordt ook als fundamenteel bedrog gezien.
Ook het liegen over intieme relaties, huwelijken of familiebanden wordt vaak als erg schadelijk gezien, omdat het het vertrouwen en het emotionele welzijn van betrokkenen ondermijnt. En dat geldt ook voor het bewust vertellen van leugens om strafbare feiten te plegen, financieel voordeel te behalen of anderen te schaden.
Maar... De grootste of meest schadelijke leugen die iemand kan vertellen? Lees deze zin nog eens: In het algemeen worden leugens als groter en schadelijker aangemerkt, naarmate ze meer gevolgen hebben voor anderen doordat ze de basis van vertrouwen aantasten of ingrijpend ingrijpen op kernwaarden. Leugens, gekoppeld aan functies van hooggeplaatste en gezaghebbende figuren, regeringsleiders en politici bijvoorbeeld, hebben altijd verstrekkende gevolgen voor hele gemeenschappen en samenlevingen. Waar eerlijkheid en integriteit als morele deugden worden beschouwd, worden deze leugens gezien als de grootste leugen. Vladimir Ulyanov Lenin melkt de waarheid daarbij helemaal uit. Een interessante quote van hem is: "Een leugen die vaak genoeg verteld wordt, wordt op de duur zelf waarheid."
'Het enige
wat je
met liegen
bereikt,
is niet geloofd
te worden
als je
de waarheid
spreekt'
Aristoteles, Grieks filosoof, 384 v. Chr. - 322 v. Chr.
