Paddenstoelen schieten uit de grond
Het is september en de zomer gaat langzaamaan over in de herfst. De dagen worden korter en de nachten vochtiger. In deze overgangstijd schieten ze overal uit de grond in allerlei gedaantes. Soms prachtig, soms vies en lelijk, maar altijd intrigerend: de zwammen en paddenstoelen. Niet dat ze in de andere seizoenen niet te vinden zijn, maar de herfst is bij uitstek het seizoen van die merkwaardige, tot de verbeelding sprekende groeisels.
VELDHOVEN - Zomaar op de grond, het lijkt wel wat op de schil van een sinaasappel, schiet de oranje bekerzwam uit de kale grond van een pad. Op de stam van een berk groeit een platte zwam, wit van onder, bruin-beige van boven: de berkenzwam. Oude eiken zijn de gastheer van de biefstukzwam. De vliegenzwam kan alleen maar groeien op plaatsen waar bomen staan waarmee hij kan samenleven: eiken en berken.
Ondergronds
Elke paddenstoel of zwam van welke grootte of vorm dan ook, groeit uit een zwamvlok. Ook wel 'mycelium' genoemd. Dit is een verzameling van draden in de humuslaag van het bos, maar ook in een dode of zelfs een levende boom. Onder goede omstandigheden groeien uit de zwamvlok vruchten: de paddenstoelen of zwammen. In de paddenstoel rijpen de microscopisch kleine sporen. Ze worden door de wind, insecten of andere dieren verspreid. Komen die op een goede plek terecht dan kiemen die sporen die een nieuwe zwamvlok vormen.
Wonderlijke bouwsels
Stengels kunnen lang, dun, kort of dik zijn en onder de hoed zijn de verrassingen nog groter. Soms zit er een dicht pakket plaatjes, denk aan de champignons, of een soort spons met vele gaatjes. Maar ook stekels of een heuse doolhof kunnen. En dan is er ook nog een grote verscheidenheid van kleuren en geuren. Al die verscheidenheid dient ervoor om precies het goede middel aan te trekken om de sporen te helpen verspreiden. Zo zijn er bovisten, bolvormige paddenstoelen, die hun sporen verspreiden als ze kapotgetrapt worden door een dier. In het Engels heten ze 'puffballs'.
Wel zon 4.000 soorten zwammen in Nederland
Oneindig
Naast de gewone paddenstoelen met hoed en steeltje zijn er dus nog allerlei andere exemplaren. Wat er op dode bomen en boomstronken aan kleuren, vormen allemaal niet te vinden is. Kleine oranjekleurige knopjes van het meniezwammetje, de berkenzwammen met een diameter tot wel 20 cm, de bundels van het elfenbankje, de zware, uitbollende groeisels van de jaarlijks groeiende tonderzwam. Het zijn maar enkele voorbeelden van een bijna oneindige variatie.
Plukken
Het evenwicht in de natuur wordt verstoord als op grote schaal paddenstoelen geoogst worden. De sporen móeten zich wel verspreiden. De zwamvlok breekt tijdens zijn groei alle dode organismen af en maakt er weer bouwstenen van voor het levende groen. Om die keten van groei, afbraak en nieuwe ontwikkeling niet te verstoren, moeten de opruimers hun werk kunnen blijven doen. Tot het opruimersgilde behoren de zwammen. Geniet daarom buiten van de wonderlijke opruimers en aan tafel van de paddenstoelen uit de winkel.
