De Mariakapel aan het plein van Zandoerle heeft een rijke geschiedenis. FOTO: Rien de Schipper
De Mariakapel aan het plein van Zandoerle heeft een rijke geschiedenis. FOTO: Rien de Schipper

Zand speelt een grote rol in Veldhoven

Historie

IVN VEV

Zand is het hoofdbestanddeel van de bodems in Brabant. Overal rondom Veldhoven is dat duidelijk te zien. De tanks oefenen in het mulle zand van de Oirschotse Heide en aan de andere kant van Veldhoven ligt de uitgestrekte Groote Heide, die zelfs tot aan de Belgische grens reikt. In Veldhoven zelf is het zand niet zo zichtbaar, want het gebied binnen de gemeentegrenzen bestaat voornamelijk uit beekdalgrond. Maar gelukkig is er de kapel Onze Lieve Vrouwe van ’t Zand in Zandoerle.

VELDHOVEN - Hoe Veldhoven er nu uitziet heeft alles te maken met de zandgrond. De boeren leven begin vorige eeuw onder armoedige omstandigheden, omdat de arme zandgrond slechte opbrengsten kent. Eerst met thuiswerk - weven en sigaren maken en later met fabriekswerk - wordt het gezinsinkomen aangevuld. Zo wordt de regio aantrekkelijk om fabrieken en werkplaatsen te vestigen. Een ontwikkeling, die nog lang niet ten einde is. 

Stuifzand

Maar nu terug naar het zand. Iedereen weet natuurlijk wel wat zand is, maar waar komt het vandaan? Verreweg het meeste zand is afkomstig uit verwering van vulkanisch gesteente en graniet. Deze verweringsdeeltjes worden getransporteerd naar zee, waar ze neerslaan in lagen. Zo kunnen de duinen ontstaan, maar ook de Brabantse zandgronden. In de ijstijd, als de Noordzee droogstaat, waait een laag zand over deze streek. Stuifzand is eigenlijk zoals de omgeving eruit ziet, 5.000 jaar geleden. Geen mensen, nauwelijks begroeiing en eindeloze vlaktes stuifzand. Die zandbodem is er nog steeds, inmiddels onderbroken door de rivierdalen van Dommel, Tongelreep en de kleinere beken. Het gebied ten noorden van Tilburg: het Nationaal Park Loonse en Drunense Duinen geeft een goede indruk hoe het er toen uitzag.

Kwartszand

Waar de boeren het zand gebruiken om hun gewassen op te telen, heeft de moderne samenleving er nog wel andere toepassingen voor gevonden. Glas wordt bijvoorbeeld uit kwartszand gemaakt, dat net over de grens bij Mol aan de oppervlakte ligt. Geen wonder dat Philips daar ooit een glasfabriek is gestart. Zonnecellen bestaan net als zand uit silicium. En het materiaal waar de machines van ASML de patronen op schrijven: schijven van zeer zuivere silicium. Zo is de cirkel weer rond.

OLV van ‘t Zand

Nog even over Zandoers, zoals de buurtschap in het westen van de gemeente in de volksmond wordt genoemd. In 1840 telt het 232 inwoners en begin 2008 woonden er nog slechts 120 mensen. Zandoerle wordt gezien als een van de twee kernen in het dorp Oerle, naast Kerkoerle.
De Mariakapel aan het plein is gewijd aan Onze Lieve Vrouwe van ‘t Zand. Omstreeks 1250 is er een houten kerkje vervangen door een kapel. Van 1672 tot 1798 wordt die kapel gebruikt als schuurkerk. Hier worden de rooms-katholieke diensten gehouden. Sinds 1817 is het gebruikelijk om in de kapel de rozenkrans te bidden. De naam Oerle betekent ‘oud bos’, afgeleid uit de begrippen ‘Oer’ (oud) en ‘lo’ (bos). Zand is dus de overduidelijke verwijzing naar de schrale en onvruchtbare zandgronden rondom de buurtschap.

Wandeling

IVN heeft een leuke wandeling uitgezet door de bossen bij Zandoerle. Wandel een aangename 3,5 km door een karakteristiek bosgebied met oeroude houtwallen. Let op de voor de zandgrond karakteristieke planten. Zie ivn.nl/afdeling/veldhoven-eindhoven-vessem/natuurroutes/oerlesche-bossen

Kanon

Op het plein in Zandoerle staat een kanon. Het is een overblijfsel uit de Tweede Wereldoorlog en achtergelaten door het verslagen Duitse leger. Het kanon is behouden voor het dorp door de renovatie in 2006 door een Bladels bedrijf.

5000 jaar
geleden
is hier
alles zand