‘Gin schönder plekskse op de wirreld’
CarnavalErfgoedhuis Veldhoven
Ieder jaar op 11 november vindt in Nederland een aardverschuiving plaats. Vanaf die datum worden veel plaatsen opeens aangeduid met een bijnaam, en dat blijft dan zo tot en met carnaval. De carnavalsnaam voor Veldhoven wordt ‘Rommelgat’ en het carnavalskrantje krijgt de naam ‘de Rommelpot’. Een rommelpot is een oud volksmuziekinstrument. “Rommelpotterij, rommelpotterij, gif me unne cent, dan gao ik vurbij. Gif me nun appel of un peer, dan kom ik ut hele jaor niet meer.”
VELDHOVEN - In Noord-Brabant is het gebruikelijk dat een plaats zich een carnavalsnaam aanmeet, zich als het ware herdoopt. De provincie kent 10-allen gaten, onder andere Rommelgat en Lampegat. De reeks kan nog worden uitgebreid met donken, zoals Oeteldonk en Struifdonk. Verder zijn er een aantal steden zoals Kruikenstad. Zelfs rijken zijn bekend, zoals onder andere Pintewippersrijk.
Op de landkaart zijn die bijnamen nooit te vinden geweest, maar dat verandert in oktober 2007: de dan gepresenteerde Bosatlas van Nederland heeft een speciale kaart met de carnavalsnamen. Afgelopen december heeft Hulsel de laatste blinde vlek in carnavallend Brabant ingekleurd met de onthulling van een eigen carnavalsnaam: Spurriebollengat. Op de schrale heidegrond rondom Hulsel groeit niet veel, maar de boeren willen wel graag voer voor hun vee. Spurrie groeit wel op schrale grond en blijkt uitstekend als veevoer te kunnen dienen.
Opmerkelijk is dat uit de benamingen van carnavalsplaatsen een grote bescheidenheid spreekt, een niet van nostalgie ontdane terugkeer naar een zekere primitiviteit en de sfeer van het dorp, kleiner nog, het gehucht, het gat: dat wat normaal niets voorstelt.
Een kleurrijk geheel
De namen van de carnavalsverenigingen vormen ook een kleurrijk geheel, waarvan de buitenstaander het fijne ontgaat. Je kunt een aantal categorieën onderscheiden. Zeer talrijk is de categorie namen waarin plaatsen hun vroegere scheldnaam in herinnering roepen: de Heikneuters, de Kwakzalvers*, de Uitslovers. En dat carnaval niets is voor drooglevers, is ook wel duidelijk: de Brassers, de Drupneuzen, de Pintewippers, de Plekkers, de Plekbroeken, de Teuten, de Teuters, de Wippers. Totdat de bodem van de portemonnee in zicht raakt: de Platzakkers.
Ook de verenigingen met een dierennaam zijn talrijk: de Sprinkhaonen, ‘t Vèrreke**. Beroepen en kenmerken die daaraan zijn ontleent zijn: de Gersteknauwers, de Vilders (zorgden voor het villen van de waardevolle huid van gestorven dieren). Ook het gebied waar gewoond en gewerkt wordt, is geliefkoosd als uitgangpunt voor namen: de Bremkaters (vernoemd naar het voormalige Bremhuis), de Frotters (ontleend aan de toen nog bloeiende sigarenindustrie), de Hofnarren (vernoemd naar het voormalige Eetcafé Hof van Holland tegenwoordig We Know Burgers), de Pinnekes (zie Frotters), ‘t Vlutterke (vernoemd naar de voormalige Camping ‘t Vlutterke tegenwoordig Zoo Veldhoven).
Aan de toog
Aan de achtergrond van de namen zijn diepe beschouwingen te wijden, maar vaak wordt dan vergeten dat ze aan de toog zijn bedacht...
Een kwart van alle carnavalsnamen eindigt op gat. Onder de officiële plaatsnamen komt dat gat nauwelijks voor. Andere echte carnavalachtervoegsels zijn: land (Lappelekkursland - Hoogeloon); rijk: (Pintewippersrijk - Hapert); durp/dorp (Dommelbaorzedurp - Vught); donk: (Struifdonk - Vessem) en stad: (Kruikenstad - Tilburg). Ook dat is nauwelijks te vinden buiten carnavalstijd.
Verklaringen
*In een gerechtelijke uitspraak over zijn praktijken als veearts wordt Jan van den Boomen door de rechter een Kwakzalver genoemd. **Een afwateringssloot genaamd ‘t Vèrreke liep achter Café De Kromstraat van Jan van de Looy en de andere panden aan de Kromstraat naar de Gender.
Uit de namen
spreekt een
grote
bescheidenheid
