Heksenkring en andere spooksels
CultuurIVN VEV
Eind van deze maand is het weer Halloween. De dag is nauw verwant aan Allerzielen, wanneer de overledenen herdacht worden. Halloween is overgewaaid uit de Engelstalige gebieden en heeft een Keltische traditie. Het gaat over griezelen en de dood. Heksen en spoken spelen een grote rol bij het ‘feest’. Echter, niet alleen de mens, maar ook de natuur kan er wat van!
VELDHOVEN - Vreemde, giftige of enge verschijnselen in de natuur die vroeger niet worden begrepen, zijn vaak aan duivels of heksen toegeschreven. Een heksenkring van paddenstoelen van dezelfde soort zou te maken hebben met heksen die ‘s nachts in kringen dansen. Een paddenstoel is het vruchtlichaam van de eigenlijke zwam, die onder de grond groeit, ook wel zwamvlok genoemd. Afhankelijk van de soort bestaat die uit kleurloze, wittige tot zwarte schimmeldraden die zich voeden met dierlijk of plantaardig afvalmateriaal. Op de volwassen zwamvlok groeit, meestal in de herfst, de paddenstoel. De zwamvlok van sommige paddenstoelen groeit vanuit een centraal punt onder de grond. Binnen de kring raakt de voedingsbodem uitgeput en verdwijnt de zwam, maar naar buiten toe groeit de zwam in alle richtingen verder en eens per jaar komen op de uiteinden de paddenstoelen vrijwel tegelijk uit de grond. Elk jaar een stukje verder, in een steeds groter wordende kring.
Eekhoorntjesbrood
Heksenboleten zijn herkenbaar aan de buisjes aan de onderkant van de hoed in plaats van plaatjes zoals bij de meeste andere paddenstoelen. Veel boleten zijn eetbaar, zoals het bekende eekhoorntjesbrood. Heksenboleten hebben waarschijnlijk hun naam gekregen, omdat ze maar beperkt eetbaar zijn, of zelfs giftig. Ook de verkleuring van het vruchtvlees lijkt op hekserij. Na het doorsnijden verkleurt het gelige vlees snel blauw. Eén soort boleet is ronduit giftig. Hij heeft een grote hoed met een dikke geel/roze steel, die bij aanraking onmiddellijk grijs verkleurt: de satansboleet.
Duivelseieren
Dan zijn er nog de duivelseieren, ook zo’n mooie naam. Het zijn vuilwitte bollen, waaruit de grote stinkzwam groeit: een witte steel met een groene hoed. De penetrante aasgeur van de rijpe, slijmerige kop lokt vliegen aan, die de sporen verspreiden. Judasoor is een kraakbeenachtige trilzwam die op vlierbomen groeit. De naam volgt uit een legende, waarin verteld wordt dat Judas na het verraad zichzelf ophing aan een vlierboom. Vriendelijker klinkt het elfenbankje. Deze zwam heeft zijn naam misschien gekregen door de mooie kleuren. Hij groeit op dood hout.
Heksenbezem
Tot slot nog de heksenbezem. Die is aan te treffen op de takken van berken. Het lijkt, alsof er een versleten bezem of een verlaten vogelnest in de boom zit. De wilde groei wordt veroorzaakt door een zwam, waarvan de sporen tussen de schors komt. Als de schors ergens een wond heeft, of zacht is, kan de boom op die plek besmet raken. Een ongewoon groot aantal knoppen ontstaat, waaruit een hele takkenbos groeit. Vroeger dacht men dat zo’n berk bovennatuurlijke krachten had. Dat wordt nog versterkt, doordat in het voorjaar de heksenbezem eerder groen wordt en blaadjes krijgt dan de rest van de boom.
Paddenstoelen bevatten de gifstof agaritine. Dat is in grote hoeveelheden giftig voor mensen. Daarom is het niet zo gezond om ze rauw te eten. Een paar plakjes kunnen geen kwaad, maar je kunt ze beter bakken of koken. Paddenstoelen bevatten nuttige voedingsstoffen zoals vitamine B2, foliumzuur, kalium en vezels.
Pompoen
Halloween is afgeleid van het Keltische feest van Samhain, waarbij mensen zich verkleedden als geesten en demonen en vuurwerk afstaken om boze geesten te verjagen. Daarbij zou ook de voor Halloween kenmerkende pompoen met een eng gezicht een rol spelen.
De groene knolamaniet is de giftigste paddenstoel