De aanwezigheid van de Koninklijke Luchtmacht wordt in 1970 versterkt door de komst van de eerste 8 NF-5 straaljagers. FOTO: Eindhoven in Beeld.
De aanwezigheid van de Koninklijke Luchtmacht wordt in 1970 versterkt door de komst van de eerste 8 NF-5 straaljagers. FOTO: Eindhoven in Beeld.

Van Welschap naar Eindhoven Airport

Historie

Eindhoven Airport bestaat deze maand op de kop af 90 jaar. Reden genoeg om terug te blikken op de rijke geschiedenis van de luchthaven. In het 2e en laatste deel wordt de draad opgepakt in 1952 als het vliegveld officieel eigendom wordt van Defensie, en de naam Vliegbasis Eindhoven kreeg.

EINDHOVEN - De oude vertrouwde naam blijft bij het publiek gewoon in gebruik. De vliegbasis is de thuishaven van enkele squadrons straaljagers. In de begintijd is er regelmatig sprake van ongelukken. Een van de Thunderjets crasht bij Oerle in 1954. En 2 jaar later gaat het mis in Strijp. Het verhaal gaat dat de piloot van een Lockheed T-33 toen naar zijn zwangere vrouw wil zwaaien en wat lager gaat vliegen boven de Zeelsterstraat. Zijn vliegtuig raakt de huizen met 2 slachtoffers tot gevolg.

Straaljagers

De aanwezigheid van de Koninklijke Luchtmacht wordt in 1970 versterkt door de komst van de eerste acht NF-5 straaljagers. De geluidhinder voor de omwonenden, in het bijzonder in Woensel, wordt daardoor steeds erger. De eerste protestacties komen op gang, maar de straaljagers zouden blijven tot 1994. Ook de burgerluchtvaart maakt in samenwerking met de militaire autoriteiten steeds frequenter gebruik van het vliegveld. Het Philips Vliegbedrijf vestigt zich er. Frits Philips zelf is vanaf het eerste begin van Welschap een groot pleitbezorger van zowel de ‘grote luchtvaart’ als de sportluchtvaart. Hij behaalt al in 1935 zijn vliegbrevet. Het Philips bedrijf bezit op zijn hoogtepunt 8 vliegtuigen en een helikopter en heeft 70 medewerkers in dienst. In 1996 stopt Philips ermee.

Conflict

Het vliegverkeer is vanaf 1960 steeds intensiever. Tegelijkertijd bouwt Eindhoven grote nieuwbouwwijken in het stadsdeel Woensel. De nieuwe huizen daar liggen precies in het verlengde van de start- en landingsbaan, wat een voortdurende conflict tussen wonen en vliegen oplevert. Wat volgt is langdurig overleg tussen Den Haag en Eindhoven. Na veel getouwtrek over de kosten valt het besluit: de baan wordt zodanig verlegd dat er zoveel mogelijk over onbebouwd gebied wordt gevlogen. De verdraaide baan is in 1984 klaar en wordt gebruikt door zowel de Koninklijke Luchtmacht als de burgerluchtvaart. Die laatste krijgt in datzelfde jaar de beschikking over een gloednieuwe passagiersterminal en een eigen platform: Eindhoven Airport. 

Op het ene deel van het vliegveld ontwikkelt zich het militaire gebruik, op het andere het civiele. Ze maken samen gebruik van dezelfde start- en landingsbaan en ook van belangrijke ondersteunende functies zoals de meteorologische dienst en de brandweer. Het militaire deel krijgt in 1992 de nationale luchttransporttaak van Defensie toegewezen. Eindhoven wordt zo het vaste vertrek- en terugkeerpunt van alle militaire vluchten naar het buitenland. Zo landt er in 1996 het Belgische Herculestoestel dat op jammerlijke wijze verongelukt. Bij deze Herculesramp komen 34 inzittende om het leven, vooral leden van het militaire fanfarecorps. Het is de zwartste dag in de geschiedenis van het vliegveld.

MH-17 

Van 2006 tot 2010 neemt het Nederlandse leger deel aan de internationale vredesmacht in Afghanistan. Dit betekent een sterke toename van het militaire vliegverkeer. Alle transport van personeel en materieel verloopt in die periode vanaf Vliegbasis Eindhoven. In 2014 worden alle Nederlandse slachtoffers van de MH-17 ramp vanuit Oekraïne naar het Eindhovense vliegveld teruggebracht. De ceremonie ter plekke en het verdere vervoer door Nederland staat nog op ieders netvlies gebrand.

Vanaf 1999 is de nieuwe woonwijk Meerhoven in aanbouw. In 2002 bestaat Welschap 70 jaar, maar op dat moment is het oorspronkelijk vliegveld ‘verdwenen’ onder een deel van Meerhoven, Zandrijk genaamd. Als voorbereiding op de bouw van de wijk regelt een grenswijziging dat de nieuwe bebouwing en het opgeschoven vliegveld op Eindhovens grondgebied komen te liggen. Het gerestaureerde luchthavengebouw uit 1935 krijgt in 2001 de status van rijksmonument.

De terminal van Eindhoven Airport uit 1984 wordt in 2005 vervangen door een moderner gebouw van 13.500 vierkante meter groot. In de voorgaande periode is het aantal passagiers toegenomen van 100.000 naar 1 miljoen per jaar. De start van de eerste lijndienst van Ryan Air is een belangrijke aanjager van deze groei. Daarmee neemt ook de geluidshinder toe. Buurgemeenten strijden tegen verruiming van openingsuren. De Brabantse Milieu Federatie ageert tegen de toename van de uitstoot van schadelijke stoffen. Overleg tussen alle partijen vindt plaats onder leiding van de politicus Hans Alders: het begrip Alderstafel is geboren. 

Het aantal passagiers blijft in die periode sterk groeien. Verdere uitbreiding van de terminal volgt in 2013. Ook de bereikbaarheid van het vliegveld per auto en openbaar vervoer is in die jaren verbeterd. Zelfs een nieuw treinstation (bij Acht) is even onderdeel van de plannen. Er moest ook meer parkeergelegenheid komen. De oplevering van het nieuwe parkeergebouw loopt in 2017 vertraging op vanwege de gedeeltelijke instorting. Nieuwe plannen voor verdere uitbreiding en vernieuwing van het terminalcomplex staan op stapel.

Discussie

Nu, op dit moment, is Eindhoven Airport de grootste regionale luchthaven van Nederland met meer dan 5 miljoen passagiersbewegingen per jaar. In de discussie tussen voor- en tegenstanders van verdere groei van het vliegverkeer spelen allerlei tegengestelde belangen een rol. Omwonenden eisen vermindering van de geluidsoverlast, milieudeskundigen willen een gezondere leefomgeving. Aan de andere kant wijzen economen wijzen op het belang van het vliegveld voor de verdere ontwikkeling van Brainport Eindhoven. 

Eindhoven Airport zelf werkt aan verduurzaming. Zolang het mogelijk blijft om onwaarschijnlijk goedkoop naar allerlei Europese vakantiebestemmingen te vliegen, zal het aantal passagiers vanaf het Eindhovense vliegveld blijven toenemen, zo luidt de conclusie.

Komt er een moment dat de grenzen van de groei van Eindhoven Airport bereikt zijn? De komende jaren wordt meer duidelijk of zo’n omslagpunt bereikt zal worden. Of zal de technologie het mogelijk maken probleemloos verder te groeien?

Het vliegverkeer wordt vanaf 1960 steeds intensiever

Rob van Brunschot / Eindhoven in Beeld

Het monument ter nagedachtenis van de slachtoffers van de Herculesramp. FOTO: Eindhoven in Beeld.
Afbeelding