Dit eikenboompje lijkt wel een bessenstruik. Allemaal galappeltjes van de eikengalwesp. FOTO: Rien de Schipper
Dit eikenboompje lijkt wel een bessenstruik. Allemaal galappeltjes van de eikengalwesp. FOTO: Rien de Schipper (Foto: )

Bladeren, vruchten en (ver)groeisels...

  Cultuur

IVN VEV

2-wekelijkse rubriek van het IVN

Bij bloemen en bomen zijn soms echt de vreemdste zaken te ontdekken: rare hobbels en bobbels op de bladeren, verdikkingen aan stengels, vreemde gangen, omkrullingen en verkleuringen op het blad. Het betreft hier overduidelijk de zichtbare groeistoornissen aan een plant als reactie op een of andere veroorzaker.

VELDHOVEN - Om met de deur in huis te vallen: het gaat hier om 'gallen', waarvan er maar liefst zo'n 15.000 soorten zijn beschreven. De gallen worden meestal veroorzaakt door parasieten, die op de plant leven. Ze zijn te vinden in het rijk van de insecten (galwespen, galmuggen, maar ook bladluizen, kevers en vlinders), van de mijten (kleine spinachtigen) en van de bacteriën en virussen.

Gallen komen voor op alle delen van de plant: op de wortels, de stengels, op bloemen en vruchten, verder op stammen, takken en knoppen, maar vooral op bladeren. Ze zijn te vinden op allerlei plantengroepen, van algen en paddestoelen tot bomen. De zomereik is een kampioen met wel 75 verschillende gallen. Soms zijn ze heel klein, maar andere keren groeien ze uit tot heksenbezems van wel 2 meter doorsnede of tot kankergezwellen op beuken van 80 centimeter.

Oorlogsvoering

Het hele proces van galvorming is in feite een vorm van chemische oorlogvoering. De daders verstoren namelijk de stofwisseling van de plant. De dader, bijvoorbeeld een galwesp, zoekt een jong blad van de eik. Daarin wordt een eitje gelegd en dan volgt de reactie van het blad. Er ontstaat een galapppeltje, dat dient als een veilige woning voor het larfje, dat daar uit het ei kruipt. Het diertje leeft in die gal van de sappen die de cellen van de woekering afscheiden.

Medicijnen

Natuurlijk hebben voorouders deze verschijnselen ook waargenomen en geprobeerd te verklaren. De geneeskunde ging er gebruik van maken, omdat gallen veel bijzondere stoffen bevatten. Galappels slaan veel looizuur op, zodat er inkt van kon worden gemaakt. Gallen op hondsdraf worden in Frankrijk als lekkernij verkocht.

Builenbrand

De gallen leveren geen echt gevaar op voor de planten. Soms worden ze in hun groei beperkt, maar in de meeste gevallen zullen ze er niet dood aan gaan. Anders is het, wanneer de planten tot voedsel dienen. Dan zijn gallen te bestrijden ziekten. Denk aan builenbrand op maïs, wratziekte op de aardappel en de viltgallen op de druif.

Toch blijkt dat de wereld eigenlijk niet zonder gallen kan. Bij veel vlinderbloemigen ontstaan aan de wortels gallen door bacteriën: stikstofknolletjes. Stikstof uit de lucht wordt in de bolletjes opgeslagen, waar zowel de plant als de bacterie plezier van hebben. Deze stikstof-fixatie is één van de belangrijkste processen voor het leven op deze aarde. Ze leveren 40% van alle biologisch gebonden stikstof.

www.ivn.nl/afdeling/veldhoven-eindhoven-vessem

Meer berichten