Piet Willems, met kenmerkende ruige baard, geflankeerd door 'Moeder van Oost' Annie van Oort en met hand aan kin medestrijder Tonnie Hendrikxs. Dit iconische beeld vormt tevens de coverfoto van de biografie.
Piet Willems, met kenmerkende ruige baard, geflankeerd door 'Moeder van Oost' Annie van Oort en met hand aan kin medestrijder Tonnie Hendrikxs. Dit iconische beeld vormt tevens de coverfoto van de biografie. (Foto: )

Icoon van Bossche opbouwwerk

Ad Pijnenburg

Mariet Paes vat Piet Willems tussen 2 kaften met bijzondere biografie

"Je moet positie kiezen. Ik geloof sterk in bewustwording en dialoog. Dat deed ik al in de jaren 70 met mensen in de wijk. Ik ga uit van de kwaliteiten en gaven van buurtbewoners en niet van hun tekorten of problemen. Wat is er nou simpeler om met die mensen rond de tafel te gaan zitten en te zeggen: we gaan aan de slag. Het is bewezen dat dat werkt."

Den Bosch - Aldus het credo van Piet Willems uit Wintelre, opbouwwerker pur sang. Verkreeg een heldenstatus in de jaren '70 en '08 in verschillende Bossche wijken zoals 'De Bartjes, de Sint Straten en Den Bosch-Oost. Met zijn radicale opbouwwerk 'van onderop aanpak' liet hij de buurtbewoners in zichzelf geloven, stimuleerde hun bewustwording en het gevoel van 'dat kunnen wij zelf oplossen.'

Over die no nonsens aanpak nu is een biografie in boekwerk verschenen onder de naam 'Eigenzinnige Pionier' geschreven door Mariet Paes (1951): "In 1977 maakte ik kennis met Piet tijdens een internationale ontmoeting van basisinitiatieven in België. Ik volgde Piet naar Den Bosch en was daar medeoprichtster van gezondheidscentrum 'Samen Beter'. Later richtte ik een regionaal samenwerkingsverband op voor eerstelijnszorg en was van 2006 tot 2015 directeur van de Provinciale Raad Gezondheid. Na het overlijden Piet ontstond het idee van een biografie".

Veel persoonlijke uitgangspunten moet Piet 'van huis uit' hebben meegekregen. Al vroeg maakte hij thuis kennis met armoede daar in Wintelre en later Oerle, op de kale Kempense zandgronden, land ook waar stropers en smokkelaars huisden. Zijn ouders bouwden zogezegd met blote handen een boerderij en werkten zich stuk op die schrale zandvlakten. Mariet: "Ja, maar moeder Willems zei daar steevast over: 'Arm zijn is erg, maar er niets aan doen is erger'. Dat heeft Piet als lijfspreuk meegedragen. Geboren in 1928 werkte hij op jonge leeftijd als grondwerker, bij Philips als glasmenger en als stofzuigerverkoper en sloot zich aan bij de vakbond. In zijn vrije tijd regelde Piet als vrijwilliger clubacties voor kinderen en blies de KAB (Katholieke Arbeiders Beweging) nieuw leven in en van daaruit kwam de KAJ (Katholieke Arbeiders Jeugd) en de VKAJ, een afdeling voor vrouwen voort."

Het was in die tijd dat hij werd aangeraden om op een sociale academie te gaan studeren. Hij meldde zich op 37-jarige leeftijd aan in Breda en met succes. Hij is de gemeenschap van Oerle altijd dankbaar geweest dat hij van zijn vrijwilligerswerk zijn beroep heeft kunnen maken. In Den Bosch ging hij bij stichting Jeugdzorg en Gezinswerk werken in volkswijk De Barten aan de Graafseweg. Maakte kennis met de mensen in de wijk en de buurthuizen zoals De Schakel en de 'blokhut' op de Westenburgerweg waar beatgroep The Ceder Stars tijdens de weekenden veel van de Bartenschaapjes van straat hield.

Ook qua uiterlijk was Piet klassiek: met ruige baard en slordig jasje voldeed hij naadloos aan de karikatuur die vaak aan de opbouwwerker wordt toegekend. In Den Bosch Oost heeft Piet zijn langste tijd doorgebracht en kreeg veel waardering van de bewoners. Liep in de buurt zonder aankondiging binnen bij gezinnen of bij voetbalclub OVH en daagde uit tot groepsdiscussies en tot het uitwisselen van standpunten. Geen probleem. Piet was van de buurt, sprak de taal van de Bosschenaren, had ook steun van gelijkgestemden zoals strijdbare 'Moer van Oost' Annie van Oort. Zij zochten elkaar met regelmaat op. Annie woonde in de Moorstraat met meer dan 70 kinderen die alle aandacht nodig hadden. Veel initiatieven heeft Piet in Oost ontwikkeld meestal vanuit zijn kantoor, dr. Poelsstraat 10.

Zijn werkaanpak maakte niet bij iedereen evenveel enthousiasme los, zoals bij de gemeente. Logischerwijze verwacht de gemeente dat en en ander volgens de regels en agenda van de stad verloopt. Knarsetandend, hebben ze moeten toezien dat Piet die vanzelfsprekendheid aan zijn laars lapte. Piet bleef trouw aan zichzelf, aan zijn eigen persoonlijke uitgangspunten of, zoals Piet dat verwoordde: "Hier stopt men liever ettelijke tonnen in bemoeizorg. Men denkt te veel vanuit bestaande systemen. Ga uit van potenties, van mogelijkheden van mensen en gebruik dat bij het versterken van bewonersorganisaties en de buurtgemeenschap."

Na zijn VUT in 1991 bleef hij zich als vrijwilliger inzetten voor positieverbetering van dak-en thuislozen. Met zijn Stichting 'Aanzet, Den Bosch' kreeg hij landelijke bekendheid. Hij mobiliseerde baanlozen met allerlei achtergronden zoals uit de bouw. Piet sprak: "We gingen lege woningen of afgedankte krotten opknappen en zij bouwden zo een dak boven het hoofd. Dan zijn ze allemaal gemotiveerd en doen ze mee. Dat project ontwikkelde zich langzaam als zelfhulpgroepen werkend vanuit een werkplaats met tweedehands materiaal met op het hoogtepunt 45 mensen aan het werk en een bereik van een miljoen omzet."

Voor zijn verdiensten werd Piet in 1988 Bosschenaar van het jaar, ontving in 1993 de sociale penning van 's-Hertogenbosch, die hij in 2003 bij onenigheid over sociaal activeringsbeleid teruggaf met de woorden 'Dit is geen sociale penning, maar een verdrietige penning.' In 1999 werd Piet Ridder in de Orde van Oranje Nassau.

Als Piet in 2004 plotseling overlijdt loopt half Den Bosch uit voor het bijwonen van zijn uitvaartmisdienst in de San Salvador kerk waar voor Piet in gepaste sfeer mooie woorden worden gesproken zoals dat met zijn heengaan een einde lijkt te zijn gekomen aan een tijdperk van onvermoeibare optimisme. Wat absoluut in herinnering blijft is zijn daadkracht, inspiratie, en onverzettelijkheid om samen met bewoners van de Bossche volkswijken te strijden voor betere leefomstandigheden. Piet sprak altijd met het hart, zoals een Brabander dus.

Meer berichten