Foto:

De Run kent een rijk verleden

IVN Veldhoven

2-wekelijkse bijdrage van het IVN

De Run is een van onze Kempische laaglandbeken. De oorsprong ligt bij de Weebosch, op een hoogte van 36 meter. Vandaar loopt de Run via de gehuchten Stokkelen, Schadewijk, Stevert en Heers richting Witven, om op 18 meter hoogte uit te monden in de Dommel bij de O.L. Vrouwedijk. Dit hoogteverschil van 18 meter over zo'n korte afstand zou een flinke stroomsnelheid veroorzaken. Een aantal stuwen beteugelen de beek, het water stroomt nu rustig door het landschap.

VELDHOVEN - De beek heeft niet altijd Run geheten. Volgens meester Rijken, de bekende Veldhovense geschiedschrijver (1861 – 1942), werd de Run vroeger de Aa genoemd, een naam die in Brabant vaker voorkomt. In Eersel stond de Run bekend als Stokkels rivierke. De Run is ontstaan in een ver verleden, de naam heeft te maken met stroming en is terug te voeren op het gotische woord 'runs', dat 'loop' betekent.

Moerasgebied

'De Loop' als naam voor een beek was in onze streek heel gebruikelijk. Oerle had er een, Valkenswaard zijn Schaapsloop en in Veldhoven-Dorp heette de Oude Gender vroeger 'Auw Loop'. Het hele stroomgebied van de Run bestond tot aan het begin van deze eeuw uit een groot, aaneengesloten nat heide- en moerasgebied. Er kwamen vogels voor als grutto en wulp, wielewaal, klapekster, korhoen, blauwborst, nachtegaal en zelfs de hop.

De hogere gronden werden door de bewoners van de Kempische nederzettingen, Heers bijvoorbeeld, gebruikt om hun schapen te weiden en heide te plaggen. Dichter bij de Run lagen hooilanden en in de moerasgebieden zoals het Grootgoor, waar de Run doorheen kronkelde, werd turf gestoken en leem gewonnen. De opbrengst aan turf uit het Grootgoor was in 1870 ruim 400 karre. In de beek werd gevist en op enkele plaatsen waren watermolens gebouwd. Bekend is de Stevertse molen, maar ook op Heers, vlak bij de huidige brug in de Volmolenweg, stond ooit een molen. In de twintigste eeuw is er fors in het beekdal ingegrepen. De heidegronden werden ontgonnen tot akkers en weilanden.

Ruilverkaveling

Poelen en houtwallen verdwenen om efficiënte landbouw mogelijk te maken. Verder werd er in de loop van de jaren flink ingegrepen in het landschap. De meest drastische ingreep kwam begin jaren zestig: een vrijwillige ruilverkaveling, die het hele beekdal onherkenbaar veranderde. Dat had behoorlijke gevolgen. De Run werd van zijn kronkels ontdaan om het water sneller af te kunnen voeren en op regelmatige afstand werden stuwen gebouwd om de waterstand te regelen. Slechts een paar kleine stukken werden gespaard, zoals het Grootgoor en de omgeving van 't Witven. Van de loop van de Run is een goed beeld te krijgen vanaf de bruggen in de Heerseweg en Runstraat. Daar zijn de oevers van de beek grotendeels vrij toegankelijk.

Meer berichten




Shopbox