De ijsvogel is een graag gezien gast. De soort profiteert van de warme winters, waardoor er het hele jaar door nog wat te vissen valt. FOTO: Marcel van de Kerkhof.
De ijsvogel is een graag gezien gast. De soort profiteert van de warme winters, waardoor er het hele jaar door nog wat te vissen valt. FOTO: Marcel van de Kerkhof.

Uniek landschap met beken en dalen

Cultuur

IVN VEV

Het bekenlandschap in deze streek van Brabant is uniek in Europa. De traag stromende kronkelende beken hebben dit landschap door de eeuwen heen voor een groot deel vormgegeven. Niet alleen de beken zelf, maar ook de begeleidende bomen, bossen, weides en hooilanden bepalen het landschap.

VELDHOVEN - De Dommel als grootste beek die tot in het centrum van Eindhoven komt en dan verder loopt richting Den Bosch, wordt gevoed door tal van zijbeken zoals de Tongelreep en de kleine Dommel. Via Veldhoven komen de Gender, de Run en de Keersop en daarin komen dan weer tal van kleinere zijbeekjes uit. Samen met de hoger gelegen heidegebieden, vormen de ingesleten beken met hun beekdalen een uniek landschap in Nederland en daarbuiten.

Middenlopen

Wat het Brabants bekenlandschap zo bijzonder maakt is de grote verscheidenheid aan beken op een kleine oppervlakte. Er zijn grote verschillen tussen de bovenloop, de middenloop en de benedenloop. De smalle bovenlopen vallen in de zomer wel eens droog. De middenlopen worden zijn vaak moerasachtig met de bijbehorende plantengroei. Bossen langs de beek zijn daar nat. Dit zogenaamde elzenbroekbos (elzen kunnen goed tegen natte voeten, red.) is ondoordringbaar. Er heerst rust dus er komen veel vogels voor. Er groeien planten en paddenstoelen die gedijen op dood hout dat er blijft liggen. 

Bijzondere grassen

Het water in de benedenloop heeft meer massa waardoor de beek veel meer kronkelt (meandert). Veel plantensoorten kunnen daar niet tegen. Hier leven dan weer meer dieren omdat er veel voedsel te vinden is. Er is vaak veel variatie in bodem en oevertype. Behalve bossen met allerlei soorten wilgen en elzen zijn langs de beken wilde graslanden met veel kruiden te vinden. Er bloeit dotterbloem, pinksterbloem en echte koekoeksbloem met vlinders als welkome gasten. Er zijn hooilanden, ook wel beemden genoemd, waar het gemaaide gras wordt verwijderd. Hierdoor kunnen zich bijzondere grassen ontwikkelen. Welke planten er in de beken voorkomen is afhankelijk van de diepte van het water, de samenstelling van het water - veel of weinig voedingsstoffen - en de stroomsnelheid. Kenmerkend zijn bijvoorbeeld waterranonkel, kleine egelskop en drijvende waterweegbree. 

Beekprik

In de beken komen beestjes voor die alleen in stromend water leven. In tegenstelling tot in stilstaande sloten is er is veel zuurstof aanwezig. Sommige soorten kunnen op de zandbodem leven zonder zich mee te laten drijven door het water, zoals de beekprik. Er zijn vissen die alleen in deze beken leven, zoals de modderkruiper. Vogels profiteren van de beken vooral omdat ze insecten en visjes kunnen eten.
Als broedplaats zijn alleen de ijsvogels van de beek zelf afhankelijk. Zij maken hun gangen circa 1 meter diep in de oevers. Ze vangen visjes uit het water.
Het riet dat er groeit is van essentieel belang voor rietvogels, zoals de kleine karekiet en rietgors. In de beekbegeleidende bosjes zijn de wielewaal en nachtegaa te vinden. Bevers kunnen zich hier voortplanten. Ook voor kikkers en salamanders is het natte milieu van levensbelang.

Zeldzame soort

Door de verbeterde waterkwaliteit in onze beken, komen er tegenwoordig weer wat meer beekprikken voor. Het is echter nog steeds een zeldzame soort, die met uitsterven wordt bedreigd. Dus vangen is verboden; maar niet voor de ijsvogel!.

Meer weten?

Meer weten over beekdalen en haar vogels? Het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem houdt regelmatig informatieavonden en heeft zelfs een korte cursus hierover. Meer informatie via: ivn.nl/afdeling/veldhoven-eindhoven-vessem

Beken zijn
een bron
van en
voor leven